Badania dla kobiet w ciąży

Ciąża to specyficzny okres w życiu kobiety, który, poza urokami rosnącego brzuszka i radością z narodzin dziecka, wiąże się z częstymi wizytami w gabinecie lekarskim i licznymi badaniami. Należy pamiętać, że w tym okresie kobiecie przysługuje szczególna opieka lekarska. ma ona prawo zgłosić się do lekarza w każdej chwili, kiedy tylko odczuwa lęk o zdrowie swoje i dziecka.

Badania laboratoryjne wykonywane w czasie ciąży możemy podzielić na obowiązkowe badania przesiewowe oraz tzw. badania zalecane.

Badania przesiewowe

Badania przesiewowe, nazywane także skriningowymi, wykonywane są u osób niedostrzegających objawów choroby. Celem tych badań jest ewentualne wykrycie danego schorzenia. Badania te wykonywane są na całej populacji lub na grupie osób zwiększonego ryzyka zachorowania na daną jednostkę chorobową – np. badaniem skriningowym jest mammografia u kobiet po 50. roku życia. Badania te służą wykryciu wczesnych zaburzeń i patologii oraz umożliwiają szybką interwencję lekarską i powrót do zdrowia. Kolejną zaletą badań przesiewowych jest zredukowanie kosztów leczenia choroby w jej zaawansowanym stadium, jak również zmniejszenie cierpienia pacjenta.
Celem badań przesiewowych wykonywanych u kobiet w ciąży jest wykrycie w jak najwcześniejszym stadium zaburzeń, które mogą w sposób negatywny wpływać zarówno na zdrowie matki, jak i jej nienarodzonego dziecka. Badania te mają także umożliwić wprowadzenie szybkiego leczenia, które maksymalnie zredukuje negatywne skutki wykrytych zaburzeń.

Celem badań przesiewowych wykonywanych u kobiet w ciąży jest wykrycie w jak najwcześniejszym stadium zaburzeń, które mogą w sposób negatywny wpływać zarówno na zdrowie matki, jak i jej nienarodzonego dziecka.

Wśród laboratoryjnych badań przesiewowych wykonywanych w czasie ciąży praktycznie przed każdą wizytą u lekarza znajduje się ogólne badanie moczu. Badanie to ma na celu monitorowanie pracy nerek, które w tym okresie muszą przefiltrować i oczyścić znacznie więcej (o ok. 30–40%) krwi niż przed ciążą. Wczesne wykrycie bakterii w moczu i zastosowanie odpowiedniego leczenia pozwala uniknąć hospitalizacji, która staje się konieczna przy pełnoobjawowym zapaleniu dróg moczowych. Monitorowanie ilości białka wydalanego z moczem jest z kolei ważne przy rozpoznaniu stanu przedrzucawkowego, który, poza pojawieniem się białka w moczu, wiąże się z występowaniem obrzęków i nadciśnieniem tętniczym. Odpowiednio leczony stan przedrzucawkowy, będący konsekwencją nieprawidłowej pracy nerek i wątroby w czasie ciąży, daje możliwość uniknięcia stanu rzucawkowego, który stanowi bezpośrednie zagrożenie życia matki i dziecka, i donoszenia ciąży. Kontrolowanie wydalanego do moczu cukru (glukozy) ma znaczenie przy zaburzeniach gospodarki węglowodanowej, a jego wykrycie nasuwa podejrzenia o występowaniu cukrzycy ciążowej. Normę stanowi obniżenie ciężaru właściwego moczu.

Tak samo często, jak badanie moczu, wykonywana jest u przyszłych mam morfologia krwi. W czasie ciąży obserwuje się fizjologiczne (prawidłowe) obniżenie hematokrytu (stosunku krwinek czerwonych do pełnej krwi), hemoglobiny, jak również spadek ilości erytrocytów (krwinek czerwonych) i podwyższenie leukocytów (krwinek białych). Kontrolowanie parametrów krwi pozwala na wczesne wykrycie zmian w składzie krwi. Ciężka, nieleczona anemia, poza objawami takimi jak: zmęczenie, rozkojarzenie, ból głowy i senność, może powodować wady wrodzone dziecka, nieprawidłowości w rozwoju łożyska, a nawet poronienie.

W pierwszym trymestrze ciąży obowiązkowo przeprowadzana jest także ocena funkcji tarczycy przyszłej mamy. Oznaczenie poziomu TSH i przeciwciał przeciwko enzymom tarczycy (tzw. anty-TPO) umożliwia zdiagnozowanie łagodnej niewydolności tarczycy i pozwala na określenie ryzyka wystąpienia zapalenia tarczycy po porodzie. Niewydolność tarczycy u kobiet w ciąży jest czynnikiem krytycznym dla rozwoju płodu, stanowi przyczynę poronień i może być bezpośrednim czynnikiem wpływającym na spadek inteligencji dziecka.

W tym samym okresie ciąży, tzn. do końca 12. jej tygodnia, należy również wykonać oznaczenie grupy krwi w celu potwierdzenia lub wykluczenia konfliktu serologicznego. Konflikt serologiczny występuje w sytuacji, gdy matka posiada grupę krwi z czynnikiem Rh(-), a ojciec dziecka grupę krwi z czynnikiem Rh(+). W takiej sytuacji organizm matki może traktować dziecko z grupą krwi Rh(+) dziedziczoną po ojcu jako „intruza” i wytwarzać przeciwko niemu przeciwciała. Przy stwierdzonym konflikcie serologicznym i wykryciu takich przeciwciał przeciwko dziecku we krwi matki, w celu zapobiegania powikłaniom (np. ciężkiej anemii i nasilonej żółtaczce u dziecka), pomiędzy 28. a 34. tygodniem ciąży matce dziecka podaje się immunoglobulinę anty-D.
Do końca pierwszego trymestru ciąży obowiązkowo wykonuje się też test VDRL, stwierdzający lub wykluczający obecność kiły, oznacza się poziom przeciwciał przeciwko WZW B (wirusowe zapalenie wątroby typu B) oraz kontroluje poziom glukozy we krwi na czczo.

Pakiety badań

Ogólnopolska sieć laboratoriów medycznych DIAGNOSTYKA dysponuje pełną ofertą badań dla kobiet w ciąży. Wykonanie pakietu badań przeznaczonego konkretnie dla tej grupy kobiet daje pełny obraz zdrowia kobiety ciężarnej i pozwala na większą oszczędność ze względu na proponowane zniżki. Całkowity koszt takich badań to około 300–400 zł. Jest to kwota znacznie niższa w porównaniu z tą, jaką trzeba by wydać na leczenie konsekwencji choroby niewykrytej w czasie ciąży. Przeprowadzenie kompletnej diagnostyki w czasie ciąży umożliwia szybszą interwencję lekarską w przypadku wykrycia pewnych nieprawidłowości i zwiększa szansę na urodzenie w pełni zdrowego dziecka, a także pozwala na przygotowanie się do ewentualnej opieki nad dzieckiem chorym.

Do badań skriningowych, wykonywanych pomiędzy 24. a 28. tygodniem ciąży, należy zaliczyć także doustny test tolerancji glukozy. Aby go wykonać, kobieta ciężarna nie musi być na czczo (może zjeść lekki posiłek). W laboratorium otrzymuje się do wypicia roztwór 50 g glukozy, a oznaczenie jej poziomu we krwi wykonuje się godzinę później. Stężenie glukozy po godzinie od przyjęcia roztworu glukozy nie powinno przekraczać 7,8 mmol/l. Jeśli wynik testu przesiewowego przekroczy 11,1 mmol/l, lekarz kieruje pacjentkę do ośrodka referencyjnego.
Jeśli uzyskane po badaniu wyniki odbiegają od normy, jest to wskazaniem do wykonania dwu- lub trzypunktowej krzywej cukrowej z obciążeniem 75 g glukozy i oznaczeniem poziomu glukozy we krwi na czczo – po pierwszej i drugiej godzinie po obciążeniu.
Badania na tolerancję glukozy nie należy wykonywać, gdy poziom glukozy na czczo wskazuje na hiperglikemię (przekracza 5,6 mmol/l), a także wtedy, gdy pacjentka zwymiotuje po podaniu glukozy. Badanie ma na celu wykrycie cukrzycy ciążowej, której konsekwencją mogą być:

  • wady wrodzone u dziecka,
  • wysoka masa urodzeniowa,
  • opóźniony rozwój płodu,
  • a nawet zwiększone ryzyko śmierci okołoporodowej.

U matki cukrzyca ciążowa może prowadzić do nadciśnienia, infekcji dróg moczowych, zaburzeń widzenia i poronienia.

Około 35. tygodnia ciąży przeprowadza się przesiewowe, mikrobiologiczne badanie czystości pochwy. Wykrycie chorobotwórczych bakterii jest wskazaniem do antybiotykoterapii, pozwalającej na uniknięcie zakażenia okołoporodowego noworodka. Ponadto niewykryta i nieleczona infekcja dróg rodnych u kobiety w ciąży może doprowadzić do osłabienia worka owodniowego i przedwczesnego porodu.

Specyficzną grupą badań wykonywanych tylko u pewnej grupy kobiet w ciąży są przesiewowe badania prenatalne. Ich celem jest ocena ryzyka urodzenia dziecka z wadą genetyczną. Wykonywane są one tylko w populacji zwiększonego ryzyka, tzn. u kobiet po 35. roku życia. Wskazaniem do diagnostyki prenatalnej są również: wcześniejsze urodzenie dziecka z zespołem Downa, stwierdzone nieprawidłowości chromosomalne u rodziców, choroba Downa w rodzinie, wiek ojca (powyżej 55 lat), a także występujące wcześniej poronienia samoistne.

Osobną grupę badań przesiewowych wykonywanych w czasie ciąży stanowią badania nielaboratoryjne. Zaliczamy do nich kontrolę ciśnienia tętniczego krwi i masy ciała. Badaniem skriningowym jest także USG. W czasie ciąży powinno być ono wykonane minimum 3 razy: między 8. a 12., 18. a 20. oraz 32. a 34. tygodniem ciąży.

Ważne badania zalecane

Poza badaniami przesiewowymi, wykonywanymi obowiązkowo i bezpłatnie (w przypadku wyboru opieki medycznej finansowanej ze środków NFZ) w czasie ciąży, należy także wspomnieć o tzw. badaniach zalecanych. Są to badania, które, w przeciwieństwie do badań przesiewowych, nie są, niestety, refundowane przez NFZ, jednakże są bardzo ważne dla zdrowia przyszłej mamy i jej dziecka. Takie badania laboratoryjne możemy wykonać w laboratorium diagnostycznym na własny rachunek. W grupie tych badań znajdują się testy w kierunku: HIV, wirusowego zapalenia wątroby typu C (WZW C), toksoplazmozy, różyczki i cytomegalii. Wczesne ich wykrycie i rozpoczęcie właściwego leczenia zwiększa szansę na urodzenie zdrowego dziecka i uniknięcie szeregu możliwych powikłań, takich jak: zakażenie okołoporodowe, wodogłowie, głuchota, ślepota i zaburzenia rozwoju dziecka.

Lekarz prowadzący ciążę powinien poinformować pacjentkę o możliwości wykonania dodatkowych badań laboratoryjnych, znajdujących się poza koszykiem świadczeń gwarantowanych i obowiązkową listą badań w tym wyjątkowym okresie, jakim jest ciąża.

Beata Skowron
diagnosta laboratoryjny, Diagnostyka Sp. z o. o.