Choroba Hashimoto

Brak ci energii do życia, czujesz, że funkcjonujesz w zwolnionym tempie, zarówno pod względem fizycznym, jak i psychicznym? To nie zawsze wyłącznie efekt przepracowania, stresu czy nadmiaru obowiązków. Należy skontrolować poziom hormonów wskazujących na kondycję tarczycy. Nieprawidłowości wskażą na niewłaściwe działanie organu, istotnie wpływające na funkcje całego organizmu i powodujące spowolnienie wszystkich procesów życiowych.

Tarczyca znajduje się u podstawy szyi i wytwarza hormony. Jej praca ma wpływ na cały organizm. Hormony tarczycy są odpowiedzialne za najważniejsze procesy życiowe: regulują tempo przemiany materii, stymulują produkcję energii, wpływają na transport wody, procesy intelektualne i nastrój, na pracę serca, mięśni, jelit, a u kobiet – również jajników. O tarczycy mówi się, że jest termostatem organizmu, ponieważ jest odpowiedzialna za utrzymywanie prawidłowej temperatury. Naukowcy uważają, że do rozwoju choroby Hashimoto przyczyniają się predyspozycje genetyczne, czynniki środowiskowe oraz zaburzenia układu odpornościowego.

„Japońska” choroba

Nazwa schorzenia pochodzi od nazwiska japońskiego chirurga Hakaru Hashimoto, który opisał je w 1912 roku. Przewlekłe limfocytowe zapalenie tarczycy, bo tak brzmi pełna nazwa tego schorzenia, jest chorobą o podłożu autoimmunologicznym. Układ immunologiczny powinien chronić organizm przed zakażeniami, ale w przypadku nieprawidłowej pracy tarczycy, w wyniku nieprawidłowego pobudzenia układu immunologicznego, dochodzi do powstawania przeciwciał przeciwko własnej tarczycy. Te procesy powodują przewlekłe niebolesne zapalenie tarczycy, niszczą ją i prowadzą do zmniejszenia produkcji hormonów. Najczęstszym zaburzeniem czynności tarczycy jest jej niedoczynność, której najczęstszą przyczyną jest właśnie choroba Hashimoto.


Przeciwciała anty-TPO czy anty-Tg (TPO – tyreoperoksydaza, Tgtyreoglobulina to antygeny tarczycy; kiedy organizm uznaje tarczycę za zagrożenie, wytwarza tzw. przeciwciała) wskazują na autoimmunologiczną przyczynę niedoczynności tarczycy. Przy niedoczynności może też występować podwyższony poziom glukozy i cholesterolu we krwi oraz niedokrwistość.


Uwarunkowania genetyczne

Autoimmunologiczne choroby tarczycy są uwarunkowane genetycznie. Jeśli ktoś z naszych najbliższych choruje na autoimmunologiczne choroby tarczycy, trzeba poinformować o tym lekarza i systematycznie kontrolować stężenie TSH, aby rozpoznać rozwijającą się niedoczynność tarczycy i nie dopuścić do pojawienia się ciężkich objawów.
Częstość występowania choroby Hashimoto rośnie z wiekiem, szczególnie u osób po 60. r.ż., ale schorzenie to dotyka również osób młodych i dzieci, często członków rodziny. Częstsze występowanie niedoczynności tarczycy stwierdza się u pacjentów z innymi chorobami autoimmunologicznymi, np. cukrzycą typu 1, celiakią czy reumatoidalnym zapaleniem stawów (RZS).


TSH (hormon stymulujący tarczycę) – to hormon wydzielany przez przysadkę mózgową, reagujący na poziom hormonów tarczycy w krwiobiegu.


Rozpoznanie

Objawy choroby Hashimoto rozwijają się przez wiele lat, wraz z postępującym niszczeniem tarczycy i zmniejszaniem ilości produkowanych przez nią hormonów. Nasilenie objawów Hashimoto zależy przede wszystkim od czasu trwania i nasilenia niedoczynności tarczycy. Wśród skutków ciężkiej niedoczynności tarczycy wymienia się: choroby serca, niepłodność, a w bardzo ciężkich przypadkach nawet śpiączkę. Z kolei w przypadku utajonej niedoczynności tarczycy chorzy mogą nie dostrzegać objawów; chorobę można zdiagnozować tylko na podstawie badań hormonalnych. W przypadku przesłanek wskazujących na niedoczynność tarczycy lekarz rodzinny zaleca choremu wykonanie badania stężenia hormonu przysadki: tyreotropiny – TSH. Przekroczenie zakresu prawidłowego stężenia TSH, pobudzającego tarczycę do działania, świadczy o próbie kompensowania „opieszałości” tarczycy przez wzmocnienie stymulującego bodźca.
W takim wypadku konieczne jest kolejne badanie polegające na pomiarze stężenia hormonu produkowanego przez tarczycę pod wpływem stymulacji TSH: wolnej tyroksyny (FT4). Gdy zwiększonemu stężeniu TSH towarzyszy zmniejszone stężenie FT4, stwierdzana jest jawna niedoczynność tarczycy. Zwiększone stężenie TSH przy prawidłowym stężeniu FT4 świadczy o utajonej, czyli subklinicznej postaci niedoczynności tarczycy. W potwierdzeniu autoimmunologicznej przyczyny niedoczynności tarczycy pomocne jest oznaczenie autoprzeciwciał przeciwtarczycowych anty-TPO i anty-TG. Ich obecność jest charakterystyczna dla choroby Hashimoto.

Leczenie

Nie ma skutecznej metody leczenia przewlekłego zapalenia limfocytowego, które zahamowałoby proces niszczenia tarczycy. Terapia choroby Hashimoto polega na objawowym leczeniu niedoczynności tarczycy, czyli na podawaniu substytutów pozostającego w deficycie hormonu: tyroksyny. W tym celu wykorzystuje się sól sodową lewotyroksyny, której działanie jest zbliżone do naturalnie syntetyzowanego odpowiedznika. Syntetyczna lewotyroksyna jest identyczna i ma takie samo działanie. Regularne przyjmowanie odpowiednika hormonu tarczycy prowadzi do ustabilizowania stężenia TSH i przywrócenia prawidłowego funkcjonowania organizmu. Leczenia nie wolno przerywać, gdyż TSH utrzymuje się na właściwym poziomie tylko dzięki stałemu przyjmowaniu hormonów. Hormon tarczycy podawany w chorobie Hashimoto jest uzupełnieniem tego, czego sama tarczyca nie jest w stanie produkować. Leczenie jest bezpieczne – organizm nie widzi różnicy między syntetycznym lekiem a naturalnym hormonem. Im wcześniej zostanie wdrożone leczenie, tym większe są szanse na zmniejszenie ryzyka rozwoju schorzeń towarzyszących chorobie Hashimoto. Pod warunkiem regularnego przyjmowania hormonów i stałej kontroli lekarskiej chory może prowadzić normalne, aktywne życie. Lewotyroksynę powinno się przyjmować regularnie, rano, najlepiej o tej samej porze, koniecznie na czczo, co najmniej 30 minut przed posiłkiem.


W przypadku rozpoznania niedoczynności tarczycy lekarz zleci badania w celu ustalenia jej przyczyny:
• USG tarczycy – w przebiegu choroby Hashimoto stwierdza się zmniejszenie (lub zwiększenie) tarczycy i/lub zmniejszoną jej echogeniczność (zdolność do odbijania fal dźwiękowych o wysokiej częstotliwości),
• oznaczenie stężenia przeciwciał przeciwtarczycowych w surowicy, zwłaszcza anty-TPO lub anty-TG.


W ciąży

Szczególnie ważne jest rozpoznanie niedoczynności tarczycy u kobiet planujących ciążę. Nieleczona choroba stanowi zagrożenie zarówno dla matki, jak i dla płodu, dlatego powinna zostać rozpoznana i odpowiednio leczona przed ciążą i w jej trakcie. Polskie towarzystwa naukowe zalecają rutynowe oznaczenie stężenia TSH u wszystkich kobiet planujących ciążę i w trakcie pierwszej wizyty położniczej. W okresie ciąży rozpoznanie niedoczynności tarczycy może być trudne, ponieważ niektóre objawy, np. osłabienie czy zaburzenia koncentracji, mogą występować także w prawidłowym przebiegu ciąży. Ponadto u wielu kobiet z utajoną niedoczynnością tarczycy nie stwierdza się żadnych objawów i chorobę można rozpoznać jedynie na podstawie badań hormonalnych. Zarówno utajona, jak i jawna niedoczynność tarczycy mogą niekorzystnie wpływać na przebieg ciąży. Wśród możliwych powikłań wymienia się stan przedrzucawkowy i przedwczesny poród.
Nieleczona niedoczynność tarczycy ma niekorzystny wpływ na rozwój płodu oraz dalszy rozwój dziecka. W pierwszych 10–12 tygodniach ciąży, kiedy tarczyca płodu nie produkuje jeszcze hormonów, jedynym ich źródłem jest tarczyca matki. W późniejszym okresie stopniowo zwiększa się produkcja hormonów tarczycy płodu, jednak praktycznie do końca ciąży korzysta on z hormonów tarczycy matki. W przypadku niedoczynności tarczycy matki niedobór hormonów tarczycy dotyczy więc także płodu. Kobieta w ciąży, która stwierdzi u siebie objawy wskazujące na występowanie niedoczynności tarczycy, powinna się zgłosić do lekarza ginekologa lub do lekarza rodzinnego, który może podjąć decyzję o konieczności oznaczenia stężenia TSH (i ewentualnie FT4).
Hormony tarczycy są niezbędne do prawidłowego rozwoju mózgu płodu. Ich niedobór może prowadzić do wystąpienia powikłań i ma negatywny wpływ na rozwój neuropsychologiczny dziecka.

Przed planowaną ciążą należy wykonać badania w kierunku zaburzeń czynności tarczycy (badaniem pierwszego wyboru jest oznaczenie stężenia TSH w surowicy). Dotyczy to zwłaszcza kobiet:

  • z objawami wskazującymi na niedoczynność tarczycy,
  • z rozpoznaną w przeszłości chorobą tarczycy,
  • z powiększeniem tarczycy (wolem) lub stwierdzonymi guzkami tarczycy,
  • z wywiadem chorób tarczycy w rodzinie,
  • ze współistniejącymi innymi chorobami autoimmunologicznymi, np. cukrzycą typu 1, RZS),
  • diagnozowanych z powodu niepłodności i po przebytych przedwczesnych porodach lub poronieniach.

Wczesne rozpoznanie choroby pozwala zastosować odpowiednie leczenie i uniknąć ryzyka zaburzeń rozwoju płodu, poronienia i przedwczesnego porodu.


Osoby chorujące na autoimmunologiczne zapalenie tarczycy typu Hashimoto powinny przeprowadzać diagnostykę w kierunku celiakii ze względu na częste współwystępowanie tych dwóch chorób.


Dieta w chorobie Hashimoto

Osoby dotknięte chorobą Hashimoto powinny przede wszystkim stosować się do ogólnych zasad zdrowego żywienia, niemniej jednak warto zwrócić szczególną uwagę na składniki pokarmowe, które mają zasadnicze znaczenie dla optymalnej pracy gruczołu tarczowego, tj.: jod, selen, żelazo, cynk, witamina D, antyoksydanty oraz długołańcuchowe wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3. Dieta osób chorych na przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy typu Hashimoto powinna składać się z 4–5 posiłków dziennie, spożywanych w regularnych odstępach czasu (co 3–4 godziny).
Warto ograniczać w diecie substancje wolotwórcze, soję i jej przetwory oraz starać się eliminować żywność wysoko przetworzoną, bogatą w rafinowane cukry, nasycone kwasy tłuszczowe oraz izomery trans kwasów tłuszczowych. Wskazane jest zwiększenie w diecie udziału pełnowartościowego białka, węglowodanów o niskim indeksie/ładunku glikemicznym oraz nienasyconych kwasów tłuszczowych. Zaleca się też unikanie diet niskotłuszczowych, niskobiałkowych oraz niskowęglowodanowych.
Z powodu wolniejszego metabolizmu w chorobie Hashimoto chorzy powinni zwracać uwagę nie tylko na jakość, ale i kaloryczność spożywanych produktów. Zalecane jest zachowanie umiaru w każdym aspekcie życia – zarówno w wysiłku fizycznym, psychicznym, jak i w diecie, a także częstszy odpoczynek oraz unikanie stresu.


Konsultacja merytoryczna artykułu:
Natalia Heinrich – dietetyk, prowadzi poradnię dietetyczną online Ndieta – www.ndieta.pl – oraz gabinet w Krakowie.