Choroba wrzodowa

Stres, pośpiech i nieregularne odżywianie, Palenie tytoniu, alkohol i nadużywanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ). Chorobę wrzodową żołądka i dwunastnicy już wiele lat temu łączono z niezdrowym trybem życia.

Dziś wiemy, że najczęstszą przyczyną jest zakażenie bakterią Helicobacter pylori, która dzięki swoim szczególnym właściwościom jest w stanie przetrwać w kwaśnych warunkach światła żołądka. Helicobacter pylori odpowiada za 75–90% wrzodów dwunastnicy i około 70% wrzodów żołądka. Na wrzody częściej zapadają mężczyźni niż kobiety. Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy to jedna z najczęstszych chorób przewlekłych chorób przewodu pokarmowego. Jest to wieloczynnikowe schorzenie zapalne, charakteryzujące się występowaniem głębokich lub płytkich ubytków w błonie śluzowej żołądka lub dwunastnicy, nazywanych owrzodzeniami lub nadżerkami. To wynik zaburzeń równowagi pomiędzy czynnikami drażniącymi (kwas solny, pepsyna) i ochronnymi (prawidłowo ukrwiona pokryta śluzem błona śluzowa).

Bakteria Helicobacter pylori

W przeważającej liczbie przypadków chorobę wywołuje zagnieżdżona w błonie śluzowej bakteria Helicobacter pylori. Bakteria znajduje się w organizmie niemal każdego człowieka – jej nosicielami jest blisko 90% Polaków powyżej dwudziestego roku życia, a obecna jest m.in. w kamieniu nazębnym i zmianach próchnicowych. Helicobacter pylori produkuje toksyny uszkadzające komórki błony śluzowej i wywołujące jej zapalenie. Wiadomo też, że jej obecność sprzyja zwiększonemu wydzielaniu kwasu żołądkowego. To, czy bakteria się uaktywni i zaatakuje organizm, w dużej mierze rzeczywiście zależy od trybu życia. Osoba znajdująca się pod wpływem długotrwałego stresu, zmęczona i niewyspana, paląca papierosy, nadużywająca alkoholu jest bardziej podatna na działanie bakterii.


Jeśli wystąpią:

  • wymioty krwawą lub „fusowatą” treścią,
  • smoliste stolce,
  • objawy wstrząsu (osłabienie, zimno, spocona skóra, spadek ciśnienia tętniczego),
  • silny ból brzucha,

konieczna jest szybka konsultacja lekarska!


 Leki i genetyka

Osoby zażywające duże ilości powszechnie dostępnych niesteroidowych leków przeciwzapalnych i przeciwbólowych (NLPZ), takich jak np. aspiryna, diklofenak, ibuprofen, ketoprofen, naproksen, również znajdują się w grupie ryzyka zagrożonych chorobą wrzodową.
Poza Helicobacter pylori i NLPZ w powstawaniu wrzodów żołądka i wrzodów dwunastnicy dużą rolę odgrywają czynniki genetyczne. Stwierdzono bowiem, że u 50% chorych wrzody żołądka występują rodzinnie. Za genetycznym rodowodem choroby przemawia także fakt, że występuje ona o 30–40% częściej u chorych z grupą krwi 0 niż u osób z innymi grupami krwi.

Objawy i diagnoza

Najczęstszą dolegliwością jest ból na środku brzucha, poniżej mostka lub nad pępkiem, chociaż nie zawsze. Wrzód żołądka daje tępy ból (który często trudno pacjentowi zlokalizować), pojawiający się po przyjęciu pokarmu. Zwykle ból pojawia się 30–60 minut po posiłku, zwłaszcza ostro przyprawionym, kwaśnym lub po zjedzeniu rosołu. Występują też wzdęcia, nudności i wymioty.
Natomiast wrzód dwunastnicy daje bóle na czczo, bóle nocne, ustępujące po jedzeniu lub wypiciu szklanki mleka.
Przyczyną dokuczliwego bólu mogą być także niewielkie nadżerki. Wymagają leczenia, ponieważ mogą się przekształcić we wrzody.
Pierwszym objawem choroby wrzodowej jest czasem krwawienie z wrzodu w postaci krwawych wymiotów lub smolistych stolców. Nierzadko zdarza się także bezobjawowy przebieg choroby, dlatego krwawienie z wrzodu lub jego przedziurawienie może wystąpić bez objawów.

W celu postawienia diagnozy należy wykonać gastroskopię. Badanie pozwala na potwierdzenie choroby, wykrycie obecności Helicobacter pylori i pobranie wycinków do dalszej analizy. W celu potwierdzenia zakażenia Helicobacter pylori pobrane wycinki poddaje się odpowiednim badaniom diagnostycznym. Skutecznymi metodami są: szybki test ureazowy, badanie histopatologiczne (badanie pod mikroskopem wycinka błony śluzowej żołądka) lub hodowla bakteryjna.
W przypadku niechęci pacjenta do gastroskopii i/lub istnienia przeciwwskazań do jej przeprowadzenia (np. powikłania choroby wrzodowej, takie jak krwawienia do światła przewodu pokarmowego), infekcję H. pylori zdiagnozować można metodami nieinwazyjnymi. Złotym standardem wśród nich jest test oddechowy z użyciem węgla 13C, rekomendowany jest również zautomatyzowany test na obecność antygenu H. pylori w kale. Badania te znajdują dwa zastosowania w wykrywaniu infekcji i monitorowanie skuteczności jej leczenia. Testy z krwi na obecność przeciwciał przeciwko H. pylori ma szczególne znaczenie dla osób, u których niemożliwe jest przerwanie terapii inhibitorami pompy protonowej (co jest warunkiem przeprowadzenia testu oddechowego i badania kału). Badanie to nie może być jednak wykorzystywane jako wskaźnik powodzenia terapii.


Zakażenie Helicobacter pylori uznane zostało przez Światową Organizację Zdrowia za czynnik rozwoju raka żołądka i chłoniaka żołądka.


Leczenie

Schemat terapii ustala lekarz. W powrocie do zdrowia główną rolę odgrywa leczenie zakażenia Helicobacter pylori poprzez zastosowanie antybiotyków i leków zmniejszających wydzielanie kwasu żołądkowego. Ulgę choremu mogą przynieść leki zobojętniające sok żołądkowy, zawierające różne kombinacje związków glinu, wapnia, magnezu i kwasu alginowego lub blokery receptorów histaminowych H2. Większą skuteczność wykazują inhibitory pompy protonowej, które hamują wytwarzanie kwasu solnego przez pompę protonową znajdującą się w komórkach okładzinowych błony śluzowej żołądka.
Konieczne są: jest właściwa dieta, spokojny tryb życia, zaprzestanie palenia papierosów i unikanie leków wrzodotwórczych. W przypadku powikłań choroby (perforacja wrzodu, zwężenie odźwiernika, podejrzenie transformacji nowotworowej), a niekiedy w wypadku nieskuteczności leczenia zachowawczego stosowane jest leczenie operacyjne.

Kuracje domowe

Leczenie wrzodów można wspomóc domowymi kuracjami uzupełniającymi. W przypadku bólu kurczowego można zastosować bardzo ciepłe okłady z borowiny i siemienia lnianego. Napadom bólowym zapobiega też sok wyciśnięty ze świeżego ziemniaka (szklanka przed każdym posiłkiem). Działanie rozkurczające i łagodzące objawy wrzodów wykazuje korzeń lukrecji. Gojenie wrzodów żołądka i dwunastnicy przyspiesza również picie przez 3–6 tygodni soku ze świeżej białej kapusty (w aptekach są także pastylki o takim działaniu). Podobnie działa zielona herbata i rumianek. Zauważono ponadto, że żurawina powstrzymuje osadzanie się bakterii Helicobacter pylori w śluzówce żołądka.