Insulinooporność

Insulinooporność to stan obniżonej wrażliwości tkanek na działanie insuliny, czyli hormonu odpowiedzialnego za regulowanie stężeNIA glukozy. Insulinooporność rozwija się stopniowo, w początkowym etapie nie powodując żadnych dolegliwości.

Objawy związane z zaburzeniem wrażliwości na insulinę lub insulinowrażliwości w organizmie, jak: zwiększanie otyłości, problemy z redukcją wagi mimo stosowania zbilansowanej diety, zmęczenie, senność, zmniejszona wydolność fizyczna i intelektualna, stany depresyjne, pojawiają się w miarę rozwoju schorzenia.

Wśród najważniejszych przyczyn insulinooporności wymienia się otyłość, która spowodowana jest przede wszystkim nieprawidłowym stylem życia. Wysokoprzetworzona, wysokokaloryczna żywność, siedzący tryb życia, brak aktywności fizycznej, stres, to czynniki, które sprzyjają otyłości, a w konsekwencji powstawaniu insulinooporności i cukrzycy, chorób krążenia, zawałów serca i udarów mózgu, niealkoholowego stłuszczenia wątroby.

Diagnostyka insulinooporności

Insulinooporność diagnozuje się m.in. poprzez badanie poziomu insuliny i glukozy na czczo oraz tzw. krzywe – insulinową i glukozową po doustnym obciążeniu glukozą. Krzywe te obrazują zmiany zachodzące w stężeniach glukozy i insuliny we krwi w odpowiedzi na doustne podanie glukozy w ilości wskazanej przez lekarza (zwykle 75 g).
Poziomy insuliny i glukozy oceniane są w kilku punktach czasowych, zwykle na czczo, oraz po godzinie i dwóch od podania roztworu glukozy.

Prawidłowe stężenie glukozy na czczo (przed obciążeniem) to 70-99 mg/dL (3,9-5,5 mmol/L). O nieprawidłowej glikemii na czczo, która jest stanem przedcukrzycowym, wnioskować można na podstawie stężenia glukozy we krwi na czczo pomiędzy 100 a 125 mg/dL (5,6 a 6,9 mmol/L). O nieprawidłowej tolerancji glukozy mówimy w przypadku stwierdzenia poziomu glukozy pomiędzy 140 a 199 mg/dL (7,8 a 11 mmol/L) po dwóch godzinach od jej podania. Wartości wyższe wskazują na cukrzycę. Nie ma jednoznacznych wytycznych co do interpretacji wyników krzywej insulinowej, dlatego powinna ona być przeprowadzana przez lekarza.


Najważniejsze czynniki, które mogą sprzyjać rozwojowi
insulinooporności:

  • otyłość, nadwaga,
  • brak ruchu,
  • siedzący tryb życia,
  • nieprawidłowa dieta – nieprawidłowa liczba i wielkość posiłków, brak śniadań w jadłospisie, niedostateczne spożycie błonnika, nadmierne spożycie tłuszczu, szczególnie nasyconych kwasów tłuszczowych i izomerów trans nienasyconych kwasów tłuszczowych, nadmierne spożycie potraw smażonych, napojów słodzonych i słodyczy oraz alkoholu,
  • stres,
  • mała ilość snu.

Nieleczona insulinooporność jest groźna

Długotrwała insulinooporność i kompensacyjne zwiększanie produkcji insuliny powodują powolne niszczenie wysp trzustki i stopniowy rozwój cukrzycy. Insulinooporność narasta wraz z otyłością, a otyłość rośnie, gdy spożywamy za dużo kalorii w stosunku do potrzeb organizmu. Osoby, które stosują dietę o niskim indeksie glikemicznym i o deficycie energetycznym lub jedzą tyle, ile wynosi ich zapotrzebowanie – mimo insulinooporności nie tyją. Dlatego w przypadku objawów wskazujących na insulinooporność należy zrobić badania i wdrożyć odpowiednią dietę, ewentualnie leczenie farmakologiczne.
Leczenie insulinooporności polega przede wszystkim na postępowaniu przyczynowym, czyli eliminacji otyłości brzusznej i wykluczeniu z diety łatwo przyswajalnych węglowodanów. Podstawę stanowi właśnie zdrowa dieta, bez potraw z mąki pszennej jasnej (typu poniżej 1800; mąkę pszenną razową można spożywać) i słodkich potraw. Na efektywne spalanie tkanki tłuszczowej wpływa aktywność fizyczna.


Zalecenia w leczeniu insulinooporności:

  • odpowiednio skomponowane i regularne posiłki,
  • przestrzeganie wielkości porcji,
  • regularna aktywność fizyczna.

Insulinooporność dzieci i młodzieży

Insulinooporność coraz częściej dotyka młodzieży i coraz młodszych dzieci. Przyczyny rozwoju insulinooporności u dzieci są generalnie podobne jak u dorosłych, choć większe znaczenie mają tu predyspozycje genetyczne. Wśród najważniejszych przyczyn wymienia się nieregularność posiłków oraz złą dietę, w której dominują łatwo przyswajalne węglowodany, jak: białe pieczywo, słodzone soki i napoje, duża ilość produktów wysokoprzetworzonych, posiłki typu fast food, słodycze, słodkie płatki na śniadanie, chipsy w szkole zamiast zdrowego posiłku, a także mało aktywności fizycznej i dodatkowo nagminne zwolnienia dzieci z WF-u.


Objawy insulinooporności:

  • zmęczenie (mimo przespanej nocy),
  • brak energii,
  • wzmożony apetyt (zwłaszcza na posiłki węglowodanowe, słodycze, tzw. wilczy apetyt),
  • wahania nastroju,
  • stany depresyjne,
  • problemy z pamięcią, koncentracją.

Dieta o niskim indeksie glikemicznym

Indeks glikemiczny (IG) wskazuje, jak podnosi się poziom glukozy po spożyciu konkretnego produktu. Jako punkt odniesienia przyjmuje się wzrost poziomu cukru po spożyciu czystej glukozy. Przyjęto założenie, że spożycie 50 g glukozy (przyswajalnych węglowodanów) powoduje wzrost poziomu cukru we krwi o 100%. Im wyższy IG, tym produkt jest szybciej trawiony, szybciej przenika do krwi i powoduje szybszy wyrzut glukozy do krwiobiegu, co powoduje wyrzut insuliny. Z kolei produkty o niskim IG nie powodują tak gwałtownych wahań cukru.
Przy ustalaniu optymalnej diety i rozkładu posiłków pomocne są wyniki badania krwi przed i po doustnym obciążeniu glukozą. Oprócz poziomu glukozy i insuliny na czczo wyniki takich badań pozwalają uzyskać informacje o wielkości i czasie trwania wyrzutów insuliny po stymulacji, a także o występowaniu hipoglikemii reaktywnej.
W przypadku zaawansowanej insulinooporności, współwystępowania stanu przedcukrzycowego czy zespołu policystycznych jajników bądź nieskuteczności postępowania przyczynowego stosuje się leczenie farmakologiczne, zwykle metforminą. Metformina uwrażliwia tkanki na insulinę, wyrównuje poziom glukozy i insuliny, zmniejsza też ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, poprawia profil lipidowy.
Właściwa dieta, regularna aktywność fizyczna, dostosowana do możliwości konkretnej osoby, eliminacja używek i unikanie stresu oraz odpowiednia ilość snu przyczyniają się do zmniejszenia bądź nawet ustąpienia insulinooporności.
Nieleczona insulinooporność może przyczyniać się do wystąpienia powikłań oraz rozwoju tzw. zespołu metabolicznego, cukrzycy typu 2 oraz chorób sercowo-naczyniowych.


Badania, które warto wykonać (oprócz krzywej glukozowej i insulinowej)

  • profil lipidowy – HDL, LDL, trójglicerydy, cholesterol całkowity,
  • CRP – wykrywa stan zapalny w organizmie; w insulinooporności może być podwyższone,
  • poziom witamin D3, B12, (w insulinooporności mogą występować niedobory niektórych witamin, a podczas leczenia metforminą może dochodzić do niedoboru witaminy B12),
  • morfologia,
  • badanie moczu,
  • ciśnienie tętnicze krwi,
  • próby wątrobowe,
  • poziom hemolobiny glikowanej,
  • poziom kreatyniny, TSH,
  • indywidualny profil hormonalny – w przypadku występowania zespołu policystycznych
    jajników (PCOS).

Konsultacja merytoryczna artykułu:
Natalia Heinrich – dietetyk. Prowadzi poradnię dietetyczną online Ndieta – www.ndieta.pl – oraz gabinet w Krakowie.