Nadciśnienie tętnicze

Nadciśnienie tętnicze należy do najbardziej rozpowszechnionych chorób na świecie i jest najczęstszą przyczyną umieralności wśród dorosłej części populacji. To choroba układu krążenia polegająca na stałym lub okresowym podwyższeniu ciśnienia tętniczego krwi powyżej wartości prawidłowych. Wyniki badań NATPOL oraz POLSENIORS wskazują, że na nadciśnienie choruje około 34 proc. dorosłych Polaków, czyli ok. 10 milionów osób.

Nadciśnienie tętnicze można rozpoznać, jeśli średnie wartości ciśnienia tętniczego (wyliczone co najmniej z dwóch pomiarów dokonanych podczas co najmniej dwóch rożnych wizyt u lekarza) są równe lub wyższe niż 140 mm Hg dla ciśnienia skurczowego i/lub 90 mm Hg dla ciśnienia rozkurczowego. Idealne ciśnienie wynosi 120/80 mm Hg.

W zdecydowanej większości (90–95 proc. przypadków) nadciśnienie tętnicze ma charakter pierwotny – jest to tzw. nadciśnienie samoistne. Może pojawić się u każdej osoby, a częstość jego występowania rośnie wraz z wiekiem. U młodych osób dorosłych jest znacząco wyższa u mężczyzn niż wśród kobiet. Różnica ta stopniowo zmniejsza się z wiekiem, aby w grupie osób w wieku 60–70 lat zaniknąć. Natomiast u osób w wieku powyżej 70 lat częstość występowania nadciśnienia tętniczego jest wyższa wśród kobiet. Ogółem nadciśnienie jest jednak częstsze wśród Polaków niż wśród Polek.

Podstępna choroba i jej powikłania

Nadciśnienie tętnicze to choroba o podstępnym przebiegu. Zwykle przez wiele lat przebiega bezobjawowo, nie dając żadnych dolegliwości, lub też daje skąpe objawy. Do najczęstszych objawów należą: bóle głowy, pulsowanie w skroniach, szum w uszach, uderzenia gorąca, wypieki na twarzy, łatwe męczenie się, zaburzenia snu, rozdrażnienie, krwawienia z nosa, bicia serca, duszność, zawroty głowy i potliwość. Okres bezobjawowy lub skąpoobjawowy trwa aż do momentu wystąpienia poważniejszych powikłań, które generują dalsze specyficzne objawy kliniczne.
Powikłania to. m.in. przerost lewej komory serca, przyspieszony rozwój miażdżycy, niewydolność krążenia, zaburzenia rytmu serca, w tym np. migotanie przedsionków, zawał serca, udar mózgu, tętniak aorty, niewydolność nerek, choroby tętnic kończyn dolnych, zaburzenia widzenia, czyli retinopatia nadciśnieniowa. Ponadto nadciśnienie tętnicze rzadko jest chorobą izolowaną i często współistnieje z różnymi zaburzeniami metabolicznymi, takimi jak np. podwyższony poziom cholesterolu, otyłość, nietolerancja glukozy lub cukrzyca, które dodatkowo zwiększają ryzyko sercowo-naczyniowe.

Diagnoza i co dalej?

Po rozpoznaniu nadciśnienia lekarz najczęściej zleca szereg badań dodatkowych mających pomóc w zdiagnozowaniu przyczyny choroby, w ocenie, czy nadciśnienie uszkodziło już narządy wewnętrzne, a także pomóc ocenić ryzyko wystąpienia zawału serca i udaru mózgu. Do takich badań należą na przykład: badanie ogólne moczu, morfologia krwi, stężenie cholesterolu, glukozy czy testy oceniające funkcję nerek.
Dysponujemy dwoma uzupełniającymi się sposobami leczenia: farmakologicznym i niefarmakologicznym. Niefarmakologiczne leczenie polega na zdrowym trybie życia i jest zawsze podstawą terapii. Z kolei leczenie farmakologiczne polega na regularnym, codziennym zażywaniu leków obniżających ciśnienie. Skuteczne leczenie nadciśnienia zmniejsza ryzyko wystąpienia zawału serca, udaru mózgu, niewydolności nerek i przedłuża życie.

Regularna aktywność fizyczna

Zdrowy tryb życia – bo na tym polega profilaktyka nadciśnienia tętniczego – w wielu przypadkach pomaga uniknąć choroby, a w pozostałych pozwala na znaczne opóźnienie jej wystąpienia, np. o 10 lat. Zapobieganie wystąpieniu nadciśnienia polega na unikaniu dymu tytoniowego (po wypaleniu papierosa ciśnienie wzrasta, a opada dopiero po 2–3 godzinach), także biernego palenia, regularnej aktywności fizycznej oraz zdrowej diecie.
Regularna aktywność fizyczna chroni przed chorobami układu krążenia na wiele sposobów, w tym m.in. obniża ciśnienie tętnicze i stężenie cholesterolu oraz glukozy we krwi. Zdrowe są zarówno spacery, truchtanie, bieganie, jeżdżenie na rowerze, pływanie, gry zespołowe, jak i taniec. Osobom bez chorób układu krążenia zaleca się aktywność fizyczną przez większość dni tygodnia (prawie codzienną), łącznie 2,5–5 godzin tygodniowo aktywności fizycznej o co najmniej umiarkowanej intensywności lub 1–1,5 godziny tygodniowo aktywności fizycznej o dużej lub bardzo dużej intensywności, przy czym każda sesja aktywności fizycznej powinna trwać co najmniej 10 minut. Osoby prowadzące dotąd siedzący tryb życia powinny pamiętać o stopniowym zwiększaniu intensywności i czasu trwania wysiłku fizycznego.

Zdrowa dieta

Zdrowa dieta to przede wszystkim dieta urozmaicona. To także dieta z małą zawartością soli kuchennej, niskotłuszczowa (z małą ilością tłuszczów pochodzenia zwierzęcego). Lekarze od wielu lat podkreślają korzyści ze stosowania diety DASH i diety śródziemnomorskiej, zawierającej dużo owoców i warzyw, roślin strączkowych, ryb oraz pełnoziarnistego pieczywa, a niewiele czerwonego mięsa, szczególnie wieprzowiny. Niebagatelne znaczenie ma też dodawanie do potraw dużej ilości czosnku i cebuli, a do sałatek i sosów – oliwy z oliwek. Pokarmy te są bogate w błonnik, witaminę C, mikro- i makroelementy oraz nienasycone kwasy tłuszczowe.
Zdrowa dieta wymaga też ograniczenia białego pieczywa, makaronów z białej mąki, białego ryżu, drobnoziarnistych kasz i żółtek jaj. Jeśli chodzi o nabiał, najlepiej wybierać mleko zakwaszane, czyli kefiry i jogurty, ponieważ są one lepiej przyswajane przez organizm, a dzięki temu wapń łatwiej się wchłania.
Należy zrezygnować ze słodyczy, pełnego mleka i jego pełnotłustych przetworów, tłustych mięs i wędlin, wędzonych ryb, żywności konserwowanej, koncentratów, zup w proszku, gotowych sosów, żółtego sera, chipsów, słonych paluszków, orzeszków ziemnych oraz fast foodów. Jedzmy 2000 kalorii dziennie, a jeśli komuś zależy na schudnięciu – 1500.

 


Nadciśnienie tętnicze częściej występuje u osób z nadwagą lub otyłością, prowadzących siedzący tryb życia, niezdrowo się odżywiających, np. spożywających dużo soli kuchennej, a także u osób obciążonych rodzinnym występowaniem nadciśnienia tętniczego. Nie należy jednak mylić obciążenia rodzinnego z obciążeniem genetycznym. W większości przypadków obciążenie rodzinne to powielanie niezdrowego trybu życia rodziców, czyli niezdrowej diety i małej aktywności fizycznej.


W Polsce wciąż istotnym problemem pozostaje niewystarczająca wykrywalność choroby nadciśnieniowej – częstość występowania nierozpoznanego nadciśnienia ocenia się na około 27–28% wśród kobiet oraz nawet 40–45% wśród mężczyzn.


Nadciśnienie staje się coraz większym problemem u osób młodych, ponieważ coraz młodsze osoby są otyłe. Prawie co dziesiąty 18-latek ma nadciśnienie. Jeśli ktoś ma nadwagę, to schudnięcie o każdy kilogram oznacza spadek nadciśnienia o 1 mm słupa rtęci.