Pasożytnicze zagrożenia wakacyjne

Wieś czy miasto, morze czy góry – wakacje – błogi letni czas dla całej rodziny. A pasożyt nie próżnuje. Też lubi życie rodzinne. I tylko czeka na brak czujności mamy czy taty, aby rozwinąć własną wielotysięczną rodzinę. Już nie w górach i nie nad morzem, lecz w naszym organizmie.

Nasze dzieci, nawet jeśli znają zasady higieny, to nie zawsze ich przestrzegają. Nie zdając sobie sprawy z zagrożenia, nie odmówią sobie pogłaskania spotkanego psa, nie zrezygnują z zabawy w piaskownicy, która często bywa toaletą dla zwierząt, nie odmówią sobie kąpieli w basenie czy w jeziorze. A w czasie zabawy trzeba coś jeść, najlepiej owoce prosto z drzewa czy warzywa prosto z grządki. Dlatego nieustannie nasze dzieci są narażone na inwazję pasożytów takich jak: lamblia, toksoplazma, owsiki, toksokara czy glista ludzka.

Lamblioza

Jest to choroba pasożytnicza przewodu pokarmowego. Odpowiedzialny za nią jest pierwotniak Lamblia intestinalis. Lamblie żyją w jelicie cienkim człowieka, a także w przewodach żółciowych i w przewodzie trzustkowym. Mają kształt gruszkowaty i cztery pary wici, umożliwiające szybkie poruszanie się. Przyczepiają się do błony śluzowej przewodu pokarmowego gospodarza. Tam żywią się i rozmnażają. Co pewien czas część pasożytów przekształca się w cysty, które są wydalane na zewnątrz z kałem. W jednym wypróżnieniu może znajdować się wiele milionów cyst (cysta to postać przetrwalnikowa, która jest formą zakaźną dla ludzi). Do przewodu pokarmowego człowieka lamblie dostają się z zanieczyszczonymi pokarmami lub przenoszone są przez ręce, niemyte po wizycie w toalecie, zwłaszcza publicznej. Lamblioza jest więc klasyczną chorobą brudnych rąk i złych warunków sanitarnych.
U dzieci lamblie wywołują dodatkowo zaburzenia w trawieniu tłuszczów i węglowodanów, co może doprowadzić do niedoboru witamin (m.in. witamin rozpuszczalnych w tłuszczach: A, D, E, K). Częste biegunki są przyczyną niedożywienia, a w konsekwencji zaburzeń rozwoju fizycznego dziecka.
Objawy ostrego zakażenia występują dopiero po 1 do 3 tygodni od połknięcia cyst lamblii. Są niejednoznaczne i zależne od wydolności układu odpornościowego dziecka.
Badania laboratoryjne pozwalające stwierdzić, czy dziecko jest zarażone:
kilkakrotne badanie obecności cyst w kale – pojedyncze badanie może dać mylący wynik, gdyż cysty wydalane są okresowo. Do badania kału potrzebne są specjalne pojemniki. Należy pobrać świeży kał przy pomocy łopatki umieszczonej w pojemniku, w ilości odpowiadającej wielkości orzecha laskowego (z 2-3 różnych miejsc). Pojemnik należy dostarczyć w jak najkrótszym czasie do laboratorium. Testy immunoenzymatyczne, wykrywające antygeny lamblii, wykonywane są również w kale.
Bardzo ważną sprawą jest, by w przypadku choroby stwierdzonej u jednej osoby, badaniom poddać całą rodzinę.

Objawy lambliozy:

brak łaknienia, kurczowe bóle brzucha, nudności, wzdęcia, wymioty, nawracające, wodniste biegunki, bóle głowy, zmęczenie, bezsenność, reakcje uczuleniowe, wysypki, stany podgorączkowe.

Toksoplazmoza

To choroba wywołana przez pierwotniaki z gatunku Toxoplasma gondii. Te niewielkie pasożyty rozmnażają się głównie w komórkach nabłonka jelita cienkiego kota, ale także innych zwierząt, stąd kot niesłusznie uważany jest za główne źródło zarażenia człowieka, a toksoplazmoza nazywana jest kocią chorobą. Tymczasem tylko jedna osoba na 10 zaraża się oocystami – formą pierwotniaka wydaloną bezpośrednio przez kota w odchodach i skażającą glebę, wodę, warzywa i owoce, czasami po wyschnięciu również wdychaną. Aż w 9 przypadkach na 10 do zarażenia człowieka dochodzi przez spożycie surowych lub niedogotowanych produktów mięsnych: głównie wieprzowiny, rzadziej baraniny i wołowiny, zawierających tkankową postać pierwotniaka – powstałe w mięśniach lub tkance nerwowej tzw. cysty tkankowe, wypełnione inwazyjnymi wewnątrzkomórkowymi postaciami pasożyta, aktywnie niszczącymi komórki gospodarza.
Formy potomne toksoplazmy powstałe ze stadiów inwazyjnych przenoszone są przez krew i mogą się umiejscawiać w: węzłach chłonnych, mięśniach szkieletowych, w mięśniu sercowym, mózgu, gałce ocznej i innych narządach. Tam znowu się rozmnażają. Zakażenie Toxoplasma gondii przebiega najczęściej bezobjawowo. Czasem mogą wystąpić gorączka i powiększenie węzłów chłonnych.
Podstawą rozpoznania zakażenia tym pasożytem jest wykonanie badania krwi w celu wykrycia przeciwciał swoistych dla T. gondii. Otóż organizm w odpowiedzi na zarażenie T. gondii wytwarza specjalne białka odpornościowe (IgG, IgM), których obecność we krwi pośrednio wskazuje na możliwość zarażenia. Precyzyjną metodą sprawdzenia, czy nasze dziecko jest zrażone Toxoplasma gondii jest wykrycie materiału genetycznego pasożyta za pomocą metod biologii molekularnej (PCR).
Trzeba również pamiętać o tym że, zarażenie Toxoplasma gondii jest bardzo groźne dla kobiet w ciąży, zwłaszcza w pierwszym trymestrze, czemu poświęcimy oddzielny artykuł.

Jak dochodzi do zarażenia toksoplazmozą?

  • Poprzez spożycie warzyw i owoców zanieczyszczonych ziemią z oocytami.
  • Poprzez brudne ręce, zanieczyszczone ziemią lub piaskiem zawierającym oocyty.
  • Poprzez spożycie niedogotowanego lub surowego mięsa zarażonych zwierząt.
  • Gdy dochodzi do kontaktu uszkodzonej skóry z mięsem zarażonych zwierząt.

Owsica

Okres letni sprzyja zakażeniu owsicą. Podobnie jak lamblioza, jest to także klasyczna choroba brudnych rąk przenoszona w grupach z dziecka na dziecko przez brudne ręce, zagraża dzieciom niemyjącym rąk przed jedzeniem i po wyjściu z toalety. Przenoszona jest również przez wspólne zabawki, ręczniki itd. Na nieumytych rękach mogą znaleźć się jaja owsika, które dostają się do ust np. podczas posiłku. Owsiki przebywają przeważnie w końcowym odcinku jelita cienkiego, w którym samice ulegają zapłodnieniu. Tuż po zapłodnieniu samce giną, a samice wędrują w kierunku odbytu. Tutaj składają jajeczka, co wywołuje nieznośne swędzenie, które potęguje wydzielana przez nie lepka, drażniąca ciecz. Uczucie swędzenia nie pozwala dziecku spać. Dziecko drapiąc się zbiera jajeczka na skórę palców lub pod paznokcie i podczas jedzenia przenosi je do buzi, co prowadzi do powtórnego samozarażenia i sprzyja rozprzestrzenianiu się owsicy w grupie. Same jajeczka są zakaźne dla człowieka po 6 godzinach od chwili ich złożenia, gdy w ich wnętrzu zaczyna rozwijać się larwa.
Rozpoznanie owsicy polega na wykryciu owsików w kale (tylko przy bardzo nasilonym zarażeniu) lub poprzez oglądanie okolic odbytu mniej więcej dwie godziny po zaśnięciu. Do badania kału potrzebne są specjalne pojemniki, dostępne w laboratoriach i aptekach. Należy pobrać świeży kał przy pomocy łopatki umieszczonej w pojemniku, w ilości odpowiadającej wielkości orzecha laskowego (z 2-3 różnych miejsc). Równolegle za pomocą przylepnej taśmy celofanowej wcześnie rano zbiera się ze skóry w okolicach odbytu jaja pasożyta złożone nocą. Taśma poddawana jest badaniu mikroskopowemu w laboratorium wraz z próbką kału.

Najczęstsze objawy zakażenia owsicą:

brak apetytu, bladość, bóle brzucha, rozdrażnienie, trudności z koncentracją, problemy ze spaniem.

Toksokaroza

To choroba pasożytnicza wywołana nicieniem, zwanym psią glistą, (łac. Toxocara canis). Jej nosicielami są szczególnie młode psy i koty. Zarażone drogą pokarmową szczenięta i kocięta wydalają ogromne ilości jaj, a larwy pasożyta mogą znajdować się na sierści szczeniąt.
U ludzi pasożyt wywołuje chorobę zwaną zespołem larwy wędrującej. Jaja wydalane są z odchodami psów i kotów, które niejednokrotnie zanieczyszczają piaskownice naszych dzieci. Po wniknięciu do przewodu pokarmowego zasiedlają jelito cienkie, gdzie wylęgają się larwy, które przechodzą przez ścianę jelita cienkiego i naczyniami krwionośnymi z krwią wędrują po całym organizmie. Najczęściej umiejscawiają się w: wątrobie, ośrodkowym układzie nerwowym, oku. Larwy cechuje duża żywotność – pozostają żywe w organizmie nawet do dwóch lat.
Rozpoznanie zarażenia tym pasożytem opiera się na badaniu krwi w kierunku wykrycia przeciwciał dla Toxocara canis (IgG).

Objawy zarażenia toksokarozą

Objawy zarażenia są nieswoiste i trudne do rozpoznania. W większości przypadków przebiegają bezobjawowo. Tylko w przypadkach intensywnej inwazji larw u dziecka mogą wystąpić: wysoka temperatura, osłabienie, senność, nudności.

Glistnica

Glista ludzka (łac. Ascaris lumbricoides) to częsty pasożyt człowieka. Można się nią bardzo łatwo zarazić, połykając jajeczka z żywymi larwami z brudnych owoców czy warzyw, a nawet z nieumytych rąk. Jajeczka glist mogą znajdować się na sierści psa czy kota. Samice glisty składają do 200 000 jaj w ciągu doby. Jaja są usuwane z kałem. Po zjedzeniu zanieczyszczonego pożywienia jaja dostają się do przewodu pokarmowego, głównie do jelita cienkiego, gdzie wykluwają się z nich larwy. Larwy przechodzą przez ścianę jelita i wnikają do naczyń krwionośnych. Tam razem z krwią wędrują przez wątrobę, serce, a następnie przez płuca, w których ich duża liczba może wywołać zapalenie, trwające nieraz kilka tygodni. Po pewnym czasie wędrują w górę przez drzewo oskrzelowe do tchawicy. Uporczywy kaszel doprowadza do przedostania się larw do gardła, i ich ponownego połknięcia. W trakcie kolejnej wędrówki larwy zamieniają się w dojrzałe glisty. Obecność glisty w przewodzie pokarmowym człowieka nie jest obojętna. Pasożyty nie tylko żywią się pokarmem przeznaczonym dla człowieka, ale również wydzielają toksyczne substancje, zatruwając tym samym organizm żywiciela. Osobniki dorosłe żyją 1 do 2 lat. Czas od momentu zarażenia do pojawienia się jaj w kale wynosi 60-80 dni.
Glistnicę rozpoznaje się na podstawie badania kału na obecność jaj. Do badania kału potrzebne są specjalne pojemniki. Należy pobrać świeży kał przy pomocy łopatki umieszczonej w pojemniku, w ilości odpowiadającej wielkości orzecha laskowego (z 2-3 różnych miejsc). Następnie pojemnik trzeba dostarczyć w krótkim czasie do laboratorium.
W przebiegu zarażenia może dojść do reakcji alergicznej na toksyny uwalniane przez pasożyta. Alergię tego typu rozpoznaje się oznaczając specyficzne dla glisty przeciwciała IgE.

Możliwe objawy glistnicy:

bóle brzucha, mdłości, wymioty, biegunki, zaburzenia łaknienia, wysypka, świąd skóry, ból głowy, gorączka, uporczywy kaszel.

Najlepszym sposobem unikania opisanych „gości” jest częste mycie rąk wodą z mydłem przed każdym posiłkiem, po wyjściu z toalety i po każdej zabawie w piasku czy z psem. Dobrze jest powtarzać dzieciom, i to nie tylko małym, że palce nie służą do oblizywania, nawet po zjedzeniu lodów czy waty cukrowej. Ważne jest również mycie warzyw i owoców przed spożyciem, zwłaszcza kiedy podajemy je naszym pociechom. Przy każdym podejrzeniu zarażenia dziecka pasożytami powinniśmy niezwłocznie wykonać opisane powyżej, nieskomplikowane badania.