Pokonaj raka jelita grubego

Jelito grube to końcowy odcinek przewodu pokarmowego. Składa się z kątnicy, okrężnicy, odbytnicy i odbytu. Jego łączna długość waha się od 120 do 150 cm, co stanowi około 20% długości całego przewodu pokarmowego. Najważniejszą funkcją jelita grubego jest wchłanianie wody i soli mineralnych obecnych w pokarmie. Jelito grube jest w stanie odzyskać do 90% wody zawartej w treści pokarmowej, która do niego dociera. Średnio jest to od 1 do 2 litrów płynu na dobę. Rolą jelita grubego jest także formowanie, magazynowanie i wydalanie stolca, z którym pozbywamy się nie tylko niestrawionych części pożywienia, ale także toksyn.

Ryzyko wzrasta z wiekiem

Podobnie jak inne narządy, także i ten narażony jest na wiele schorzeń: m.in. zaparcia, choroby zapalne o podłożu infekcyjnym, ale też nowotwory. Te ostatnie są trzecimi najczęściej występującymi na świecie nowotworami u mężczyzn, a drugimi u kobiet. Rak jelita grubego najczęściej atakuje osoby po 50. roku życia i starsze. Ryzyko zachorowania wzrasta z wiekiem, przy czym u mężczyzn jest prawie dwa razy wyższe niż u kobiet. Wzrost ryzyka zachorowania na nowotwór jest też większy u osób, w rodzinach których występowały przypadki raka jelita grubego, ale też u osób cierpiących na chorobę Leśniewskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, osób otyłych i palaczy. Uważa się jednak, że w około 80% wszystkich przypadków zachorowania na raka jelita grubego nie ma ono podłoża rodzinnego, co oznacza, że w rodzinie chorego pacjenta nie stwierdzono wcześniej zachorowania na ten nowotwór. Pozostałe 20% chorych na raka jelita grubego to osoby obciążone rodzinnie.

Fotolia_84467148_Subscription_Monthly_XXL

Nowotwory jelita grubego i odbytu są trzecimi najczęściej występującymi na świecie nowotworami u mężczyzn, a drugimi u kobiet. Są odpowiedzialne za 8% zgonów nowotworowych na świecie, co stanowi czwartą najczęstszą nowotworową przyczynę śmierci.

Śmiertelne żniwo

Z danych Krajowego Rejestru Nowotworów wynika, że rak jelita grubego i rak odbytu są odpowiedzialne za 8% zgonów nowotworowych na świecie, co stanowi czwartą najczęstszą nowotworową przyczynę śmierci. W Polsce rak jelita grubego jest drugą w kolejności przyczyną zgonów wywołanych przez nowotwory złośliwe. Liczba przypadków śmiertelnych w naszym kraju na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci poszybowała w górę. W latach 1980-2010 liczba zgonów u mężczyzn wzrosła ponadsześciokrotnie, u kobiet ponadczterokrotnie. Umieralność z powodu nowotworów jelita grubego w Polsce jest wśród mężczyzn wyższa niż przeciętna dla krajów Unii Europejskiej – w 2010 roku współczynnik umieralności był o około 50% wyższy niż średni dla krajów Unii Europejskiej. Wśród kobiet umieralność na raka jelita grubego jest nieznacznie wyższa niż średnia dla Europy.

Ukryty problem

Rak jelita grubego zbiera śmiertelne żniwo głównie dlatego, że jest zbyt późno diagnozowany. Pierwsze objawy choroby mogą być mylone z powszechnymi dolegliwościami układu pokarmowego. A kiedy już się pojawią, może to oznaczać, że choroba jest w zaawansowanym stadium. – Rak jelita grubego najczęściej rozwija się skrycie i nie daje specyficznych, wczesnych objawów. Dolegliwości związane są najczęściej z zaawansowanym procesem chorobowym. Dlatego tak ważne jest uczestniczenie w badaniach przesiewowych tego nowotworu. Najczęstsze objawy raka jelita grubego to: krwawienie utajone, bóle brzucha, zmiana rytmu wypróżnień, krwawienie jawne, chudnięcie, anemia, wyczuwalny guz, wzdęcie brzucha, brak łaknienia, gorączka i niedrożność – wymienia prof. dr hab. n. med. Rafał Matkowski, kierownik Katedry Onkologii i Zakładu Chirurgii Onkologicznej Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.

Objawy raka jelita grubego:

  • krwawienie z odbytu (jawne bądź utajone),
  • bóle brzucha,
  • zmiana rytmu wypróżnień,
  • chudnięcie,
  • anemia,
  • wyczuwalny guz,
  • brak łaknienia,
  • naprzemienne występowanie zaparć i biegunek.

Konieczne badania

Objawy mogą się różnić w zależności od stopnia zaawansowania choroby, rozmiaru i umiejscowienia guza. Już przy pierwszych niepokojących symptomach należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza. Specjalista postawi diagnozę, wykonując szereg badań. Jednym z najbardziej podstawowych jest badanie fizykalne. W zasięgu badania palcem znajduje się 20-30% wszystkich nowotworów złośliwych jelita grubego, w tym 70% guzów odbytnicy. Prostym, a zarazem wiarygodnym sposobem wykrywania nieprawidłowości w obrębie przewodu pokarmowego jest też test na obecność krwi utajonej w kale. Specjalista może również zlecić kolonoskopię. Jest to badanie wykonywane za pomocą giętkiego endoskopu, zakończonego kamerą, wprowadzanego przez odbyt. Dzięki niemu można uwidocznić całe jelito grube, a w razie potrzeby pobrać wycinki z podejrzanej zmiany. W przypadku podejrzenia raka jelita grubego wykonuje się również badania takie jak: sigmoidoskopia, która jest odpowiednikiem kolonoskopii, rektoskopia, wlew doodbytniczy, biopsja, tomografia komputerowa czy badanie ultrasonograficzne (USG).

Sposób na raka

Badania pozwalają nie tylko rozpoznać raka jelita grubego, ale także określić stopień jego zaawansowania, co z kolei ma wpływ na wybór leczenia. W terapii raka jelita grubego stosuje się trzy podstawowe metody leczenia onkologicznego: chirurgię, radioterapię oraz chemioterapię. Leczenie chirurgiczne polega na usunięciu guza. Jeśli jest mały, najczęściej usuwa się go bez fragmentu jelita grubego. Takie sytuacje zdarzają się jednak niezwykle rzadko. Przy usuwaniu guza usuwa się także tkankę prawidłową, co pozwala zminimalizować prawdopodobieństwo pozostawienia komórek nowotworowych, a więc zmniejsza ryzyko nawrotu choroby. U niektórych chorych może okazać się konieczne założenie stomii, czyli sztucznego odbytu: czasowo lub na stałe. Standardowo stosowana przy leczeniu raka jelita grubego jest też radioterapia. Napromienianie stosuje się przed lub po operacji. Przed operacją ma ona za cel zmniejszenie rozmiaru guza, natomiast po operacji – ,, zniszczenie ewentualnych pozostałości nowotworu. W tym samym celu chorym zaleca się chemioterapię.

10 sposobów na zmniejszenie ryzyka zachorowania na raka jelita grubego

  • Zadbaj o odpowiednią, zbilansowaną dietę, bogatą w warzywa i owoce.
  • Unikaj spożywania tłuszczów, zwłaszcza pochodzenia zwierzęcego.
  • Potrawy pieczone i smażone zastąp gotowanymi na parze
  • Wyeliminuj z diety kakao, czekoladę, kawę i mocną herbatę.
  • Ogranicz spożycie alkoholu.
  • Rzuć palenie.
  • Regularnie podejmuj aktywność fizyczną.
  • Nie lekceważ objawów sugerujących nieprawidłowości w obrębie jelita grubego.
  • Badaj się regularnie, szczególnie, jeśli ukończyłeś 50 lat.
  • Bierz udział w badaniach przesiewowych.

Lepiej zapobiegać…

Powodzenie leczenia zależy przede wszystkim od stadium choroby. Jeśli rak jelita grubego zostanie szybko zdiagnozowany, istnieje duża szansa na jego wyleczenie. Stąd tak ważne są badania profilaktyczne. W Polsce już od 15 lat organizowane są programy przesiewowe w kierunku raka jelita grubego. – W zakresie polskiego Programu Badań Przesiewowych dla wczesnego wykrywania raka jelita grubego od 2000 roku wykonywana jest bezpłatna profilaktyczna kolonoskopia w systemie oportunistycznym, czyli bez zaproszeń. Od 2012 roku w ramach programu wysyłane są imienne, jednokrotne zaproszenia na kolonoskopię do osób w wieku 55-64 lata – mówi prof. dr hab. n. med. Rafał Matkowski. – Celem programów badań przesiewowych raka jelita grubego jest zmniejszenie liczby zachorowań i zgonów z powodu tego nowotworu. Rak jelita grubego rozwija się z tzw. polipów, które najczęściej są zmianami łagodnymi. Przemiana gruczolaka (polipa) w raka trwa najczęściej kilkanaście lat. Zaletą przesiewowej kolonoskopii u osób bez objawów choroby jest odnalezienie bezobjawowych jeszcze zmian i – o ile to możliwe – ich usunięcie. Postępowanie to pozwala zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka jelita grubego o 60-90%. Drugim zadaniem jest wykrycie wczesnych przypadków bezobjawowych raków jelita grubego. Wcześnie wykryty rak jest również w dużym odsetku przypadków wyleczalny – dodaje prof. Rafał Matkowski.

Tryb życia ma znaczenie

Osoby, które nie mogą lub nie chcą być poddane kolonoskopii, mogą skorzystać z testu Septyna 9. Wykonuje się go na podstawie badania krwi. Wynik ujemny testu oznacza niskie prawdopodobieństwo występowania raka jelita grubego. Ale nawet przy takim wyniku, test Septyna 9 należy powtarzać w regularnych odstępach czasu. U pacjentów z wynikiem dodatnim prawdopodobieństwo wystąpienia choroby nowotworowej jest bardzo wysokie. To informacja, że bezzwłocznie należy wykonać dalsze badania w kierunku raka jelita grubego. W profilaktyce tego nowotworu duże znaczenie ma także tryb życia. Zmniejszyć ryzyko zachorowania na nowotwór pozwoli odpowiednia, dobrze zbilansowana i przede wszystkim bogata w warzywa i owoce dieta oraz regularna aktywność fizyczna. Badania wykazały, że już pół godziny umiarkowanego wysiłku fizycznego każdego dnia znacząco zmniejsza ryzyko zachorowania na nowotwory złośliwe jelita grubego oraz na raka piersi u kobiet. Warto zrezygnować też z używek: spożywania alkoholu, palenia papierosów. I przede wszystkim pamiętać o badaniach. Szybko wykryty rak jelita grubego może uratować życie.