Testosteron męski hormon

Testosteron jest jednym z najważniejszych hormonów, które wpływają na jakość życia mężczyzny. Niedobór bądź nadmiar testosteronu mogą prowadzić nie tylko do obniżenia jakości życia płciowego, ale także do dysfunkcji wielu narządów wewnętrznych. Kiedy i dlaczego warto badać poziom tego hormonu?

Testosteron słusznie uważany jest za jeden z najważniejszych męskich hormonów. Jak dowodzą liczne badania, testosteron nie jest wyłącznie czynnikiem wpływającym na kształtowanie cech męskiej płci biologicznej, ale odpowiada także za prawidłowe funkcjonowanie wielu ważnych funkcji męskiego organizmu. Hormon ten determinuje czynność mózgu, a więc kondycję psychiczną, zapewnia dobrą formę fizyczną i seksualną, a także podnosi libido.

Poziom testosteronu a wiek

Prawidłowy poziom testosteronu zależy od indywidualnych cech każdego mężczyzny, a także od jego wieku. Norma tzw. wolnego testosteronu zawiera się w przedziale 174–902 nmol/l, zaś testosteronu całkowitego między 12 a 40 nmol/l. Najwyższy poziom testosteronu we krwi u mężczyzn odnotowywany jest między 20. a 30. rokiem życia. Po wkroczeniu w czwartą dekadę życia u każdego mężczyzny następuje spadek poziomu testosteronu o około 1% rocznie. Jego wyraźny spadek da się zauważyć około 38. roku życia, zaś w wieku 45 lat istotne niedobory hormonalne występują już u ok. 40% mężczyzn. O tym, jak szybko ten proces postępuje, decyduje w dużej mierze sam mężczyzna – jeśli nie dba on o swój stan zdrowia, styl życia i sposób odżywiania (nadmiar stresu, stosowanie używek), może to skutkować obniżeniem poziomu testosteronu w organizmie.

Jak często badać poziom testosteronu?

Europejskie Stowarzyszenie Urologiczne (ang. European Association of Urology – EAU) rekomenduje badanie w kierunku niedoboru testosteronu w przypadku mężczyzn z przewlekłymi objawami sugerującymi hipogonadyzm (niewydolność hormonalną jąder). Jeśli chodzi o zalecenia w zakresie ogólnej oceny poziomu testosteronu u mężczyzn, wskazuje przede wszystkim na osoby cierpiące na schorzenia, w których niedobór testosteronu jest częsty i w których może być wskazane leczenie substytucyjne.

Dotyczy to m.in. osób:

  • z otyłością,
  • z zespołem metabolicznym (otyłość, nadciśnienie, hipercholesterolemia),
  • z guzem przysadki,
  • przechodzących terapię lekami, które powodują obniżenie poziomu testosteronu (m.in. kortykosteroidami i opiatami),
  • z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc,
  • z niepłodnością,
  • z osteoporozą,
  • zakażonych wirusem HIV,
  • z sarkopenią,
  • z cukrzycą typu 2.

Czym jest hipogonadyzm?

Hipogonadyzm to defekt układu rozrodczego skutkujący niewystarczającą produkcją hormonów (w przypadku mężczyzn – testosteronu). Może się on pojawić w różnym okresie życia – płodowym (wówczas mówimy o hipogonadyzmie pierwotnym), a także późniejszym (tzw. hipogonadyzm wtórny). Szacuje się, że ponad 30% mężczyzn po 65. roku życia cierpi na hipogonadyzm.
Obniżenie poziomu testosteronu jest także jednym z objawów andropauzy („męskiego” odpowiednika kobiecej menopauzy). Warto zauważyć, że w przypadku andropauzy nie mamy do czynienia z gwałtownym wygaśnięciem funkcji hormonalnych ani reprodukcyjnych (jak to ma miejsce w przypadku menopauzy u kobiet), a jedynie z pogłębianiem objawów wynikających z niedoboru testosteronu.

Kiedy badać poziom testosteronu?

Weryfikacja poziomu testosteronu we krwi to podstawowe badanie w diagnostyce niepłodności. Inne objawy, które powinny skłonić do wykonania tego badania, to m.in.: zaburzenia erekcji, libido, brak owłosienia na twarzy, obniżenie masy ciała, zmęczenie, apatia czy brak energii do podejmowania codziennych zajęć. Wszyscy mężczyźni powyżej 60. roku życia powinni regularnie oznaczać poziom tego hormonu we krwi, ponieważ jego niedobór może wpływać na pogorszenie jakości życia (zarówno seksualnego, jak i intelektualnego). Warto zaznaczyć, że w przypadku potwierdzenia deficytu testosteronu zastosować można hormonalną terapię uzupełniającą, która pozwala na wyrównanie jego poziomu.
Oznaczanie poziomu testosteronu polega na pobraniu krwi z żyły łokciowej. Na badanie należy stawić się na czczo – oznacza to konieczność powstrzymania się od posiłku przez około 8–12 godzin przed badaniem. Dozwolone jest jedynie wypicie niewielkiej ilości wody w godzinach porannych.

Niedobór testosteronu

Niedobór testosteronu negatywnie oddziałuje na wiele sfer życia mężczyzny, ponieważ hormon ten wpływa zarówno na zdrowie fizyczne, jak i psychiczne. Deficyt tego hormonu prowadzi do tzw. zespołu metabolicznego, powodującego zaburzenia wielu funkcji organizmu. Jeśli zatem mężczyzna bądź osoba z jego najbliższego otoczenia zaobserwuje niektóre z poniżej wymienionych objawów, warto skontrolować poziom stężenia testosteronu we krwi.

Symptomy, które mogą świadczyć o niedoborze testosteronu:

  • obniżony popęd seksualny,
  • zmiany nastroju,
  • pogorszenie zdolności kojarzenia i koncentracji,
  • uderzenia gorąca,
  • trudności w zasypianiu,
  • skłonności do depresji,
  • rozdrażnienie, nerwowość i niecierpliwość,
  • brak chęci i energii do podejmowania codziennych wyzwań,
  • zmniejszenie masy mięśniowej i mineralizacji kości,
  • otyłość, szczególnie brzuszna,
  • dolegliwości ze strony układu krążenia,
  • cukrzyca,
  • nadciśnienie.

Zespół niedoboru testosteronu (ang. Testosterone deficiency syndrome – TDS) jest konsekwencją naturalnego procesu starzenia i dotyka około 6–12% mężczyzn po 45. roku życia. Wyrównywanie niedoboru testosteronu jest bezpieczną i skuteczną metodą leczenia tego schorzenia. Powoduje ono poprawę jakości życia, sprawności seksualnej i ma korzystny wpływ na metabolizm. W terapii najszerzej stosuje się domięśniowe estry testosteronu, preparaty testosteronu w żelu, a także testosteron w tabletkach. Warto wspomnieć, że prowadzenie higienicznego trybu życia pozwala w naturalny sposób zwiększyć poziom testosteronu. Chodzi tu przede wszystkim o redukcję wagi ciała i regularne uprawianie sportu oraz stosowanie zbilansowanej diety, a także minimalizowanie stresogennych sytuacji w życiu codziennym. Stres stymuluje bowiem produkcję kortyzolu – hormonu, który odpowiada za obniżanie poziom testosteronu.

Nadmiar testosteronu

Naturalny nadmiar testosteronu występuje u mężczyzn rzadko i najczęściej związany jest z występowaniem poważnych schorzeń nadnerczy. Dużo częściej nadmiar tego hormonu występuje u sportowców i kulturystów, którzy przyjmują preparaty z testosteronem. Nieprawidłowo dobrana dawka testosteronu bądź preparat mogą prowadzić do poważnych zmian w organizmie. Z tego względu nie powinno się nigdy przyjmować tego hormonu bez konsultacji z lekarzem specjalistą.

Symptomami nadmiaru testosteronu mogą być m.in.:

  • spadek odporności (podatność na występowanie chorób),
  • zachowania agresywne, wahania nastroju,nadmierny przyrost masy mięśniowej,
  • zwiększone ryzyko zawału serca,
  • rozrost prostaty,
  • priapizm (występowanie długotrwałego, bolesnego wzwodu).

Testosteron a otyłość

Badania naukowe wykazują ścisłą korelację między otyłością brzuszną a poziomem testosteronu u mężczyzn. Mamy w tym przypadku do czynienia z typowym sprzężeniem zwrotnym – w tkance tłuszczowej brzucha znajdują się enzymy odpowiadające za przemianę testosteronu w estrogeny (żeńskie hormony). Te zaś odpowiedzialne są za odkładanie się tłuszczu w okolicach brzucha. Deficyt testosteronu generuje przyrost tkanki tłuszczowej, zaś następstwem tego stanu jest dalszy spadek poziomu testosteronu. To jeden z powodów, dla których każdy mężczyzna powinien zwracać szczególną uwagę na prawidłową masę ciała i mobilizować się do regularnego uprawiania aktywności fizycznej. Nabiera to szczególnego znaczenia wraz z wiekiem, kiedy u każdego mężczyzny naturalnie spada poziom testosteronu.


Objawy hipogonadyzmu:

  • opóźnione dojrzewanie płciowe,
  • małe jądra,
  • niepłodność,
  • zmniejszone owłosienie ciała,
  • obniżona masa i siła mięśniowa,
  • otyłość trzewna,
  • obniżona mineralizacja kości i złamania przy drobnych urazach,
  • obniżone libido,
  • zaburzenia wzwodu, rzadsze i słabsze wzwody nocne,
  • zmiany nastroju, zmęczenie, złość, zaburzenia snu,
  • obniżona sprawność intelektualna,
  • uderzenia gorąca,
  • cukrzyca typu 2.

Wg Europejskiego Stowarzyszenia Urologicznego (ang. European Association of Urology – EAU).


Wybrane przyczyny wzrostu stężenia testosteronu we krwi

  • przerost nadnerczy (wrodzony i u dorosłych),
  • guz nadnerczy,
  • zespół Cushinga.