Udar mózgu

Udar mózgu jest najpoważniejszą chorobą naczyniową mózgu. Choć uważa się, że dotyczy tylko osób w podeszłym wieku, coraz częściej atakuje również młodszych. Ryzyko jego wystąpienia rośnie z wiekiem. Konsekwencją udaru mózgu może być niepełnosprawność, przyczyniająca się do izolacji społecznej i zawodowej. Udar mózgu jest 3. co do częstości przyczyną zgonów i niepełnosprawności wśród osób po 40. roku życia.

Udar mózgu to „nagłe wystąpienie ogniskowych lub globalnych zaburzeń czynności mózgu trwające dłużej niż 24 godziny i wynikające z przyczyn naczyniowych” (według definicji Światowej Organizacji Zdrowia – WHO). Dochodzi do niego na skutek zatrzymania dopływu krwi do mózgu (udar niedokrwienny) i niedotlenienia komórek mózgowych. Udar niedokrwienny, albo zawał mózgu, stanowiący 80% wszystkich udarów, spowodowany jest niedotlenieniem mózgu poprzez zaburzenie drożności naczynia przez zakrzep miejscowy, ewentualnie zator z odległego miejsca bądź też ogólny spadek przepływu krwi przez mózg. Udar krwotoczny, potocznie nazywany wylewem krwi do mózgu, którego najczęstszą przyczyną jest nadciśnienie tętnicze krwi, objawiający się pęknięciem tętniaka lub naczynia krwionośnego w mózgu, stanowi ok. 20% przypadków. Nagły, nietypowy, bardzo silny ból głowy może sugerować pęknięcie tętniaka i tzw. krwawienie podpajęcze.

Sygnały ostrzegawcze

Udar atakuje niespodziewanie, ale niekiedy organizm wcześniej sygnalizuje nieprawidłowości poprzez występowanie TIA (ang. transient ischaemic attack) – przemijających ataków niedokrwiennych, czyli przejściowego niedokrwienia tkanki nerwowej. Są to krótkotrwałe objawy uszkodzenia mózgu, które całkowicie ustępują w krótkim czasie – w ciągu kilku minut czy godzin, i z tego powodu bardzo często niesłusznie bagatelizowane. Tymczasem wystąpienie TIA to sygnał ostrzegawczy, mogący prowadzić do wystąpienia pełnego udaru mózgu. Dlatego diagnozowanie TIA jest tak ważne, bo daje szansę na uniknięcie udaru. Objawy TIA są podobne do udaru mózgu, ale ustępują samoistnie najpóźniej w ciągu 24 godzin. Są to m.in.: przejściowe zaburzenia widzenia w jednym oku – najbardziej charakterystyczny objaw TIA, niedowład lub porażenie ręki, nogi lub połowy twarzy, mrowienie lub drętwienie części ciała i zaburzenia czucia, afazja, czyli zaburzenia mowy, bądź kłopoty z rozumieniem, trudności z utrzymaniem równowagi i koncentracją, zawroty głowy. W żadnym razie nie wolno tych objawów lekceważyć, bowiem istnieje poważne ryzyko, że ponad 10% osób, u których wystąpiło TIA, udar mózgu może dotknąć w ciągu 3 miesięcy, a połowy – w ciągu 2 lat. Konieczna jest zatem jak najszybsza wizyta u lekarza w celu zdiagnozowania i eliminacji przyczyny.

Liczy się czas

Jeśli zauważymy u siebie czy osób postronnych niepokojące objawy, jak: jednostronne osłabienie lub drętwienie kończyn, zaburzenia mowy i rozumienia słów, zawroty i nietypowy ból głowy, należy jak najszybciej wezwać karetkę pogotowia. Z powodu bezpośredniego zagrożenia życia w przypadku udaru mózgu liczy się każda chwila – czas od wystąpienia objawów do wdrożenia leczenia jest niezwykle istotny. Z tego powodu niezmiernie istotne jest poinformowanie lekarza o okolicznościach i rodzajach objawów  w celu postawienia prawidłowej diagnozy i leczenia. Dzięki tomografii komputerowej można ustalić, czy doszło do krwotoku, czy udaru niedokrwiennego. Leczenie udaru to nie tylko leczenie neurologiczne, ale ogólnointernistyczne. Pacjent musi być „wyrównany” pod względem glikemii, nawodnienia, trzeba także dbać o to, by nie dopuścić do wtórnych powikłań, jak np. zapalenie płuc czy powikłań zakrzepowo-zatorowych

Szansy na leczenie udarów upatruje się w trombolizie (trombus – zakrzep, lysis – rozpuszczanie), czyli podawaniu leków rozpuszczających zakrzepniętą krew i przywracających przepływ krwi w mózgu. Lek można jednak zastosować do 4,5 godz. od momentu wystąpienia klinicznych objawów choroby, dlatego tak ważny jest czas – liczy się każda minuta – i precyzyjne poinformowanie lekarza o czasie pojawienia się objawów udaru mózgu. Czas w tym przypadku ma bardzo praktyczne znaczenie – trombolizę można zastosować jedynie u osób, co do których wiadomo o czasie rozpoczęcia objawów. Im szybciej, tym lepiej. Wskazaniem do wdrożenia tej metody są udary niedokrwienne. Przeciwwskazania natomiast to: krwawienia wewnątrzczaszkowe, chorzy z bardzo ciężkimi objawami i bardzo rozległym udarem, zbyt wysokie ciśnienie, bardzo wysoki poziom cukru, mała krzepliwość krwi.

Życie z ryzykiem

Ryzyko wystąpienia ponownego udaru mózgu u osób, które przeżyły udar bądź TIA, jest bardzo duże. Według szacunków, 30-40% pacjentów może ponownie doznać udaru mózgu w ciągu 5 lat. Toteż istotne jest zapobieganie powtórnym udarom – leczenie farmakologiczne, leczenie czynników udaru – nadciśnienia, cukrzycy, zaprzestanie palenia. Do redukcji podwyższonego ciśnienia krwi stosuje się leki, cholesterol obniża się częściowo farmakologicznie oraz we współpracy z dietetykiem, który dobiera odpowiednią dietę. Leczenie udaru to tak naprawdę leczenie chorób układu krążenia. Jeśli pacjenci nie będą leczyć hiperlipidemii, nadciśnienia tętniczego, migotania przedsionków czy cukrzycy, to ryzyko udaru mózgu nie będzie malało. Specjaliści podkreślają, że podstawą profilaktyki przeciwudarowej jest właśnie leczenie chorób układu krążenia. Część pacjentów umiera z powodu udaru, wielu pozostaje inwalidami. Najczęstsze skutki tej choroby to niedowłady i zaburzenia mowy. Dlatego tak ważna jest profilaktyka i zwiększanie świadomości pacjentów w kwestii dbałości o własne zdrowie.

Profilaktyka

Dopóki nas nie dotyczy, nie myślimy o nim, podobnie jak o większości chorób. Mimo że nie da się w 100% zabezpieczyć przed udarem, możemy w bardzo dużym stopniu ograniczyć jego ryzyko. Zmiana diety i stylu życia wymaga wysiłku i konsekwencji, ale przecież nasze zdrowie jest najważniejsze. Działania prozdrowotne warto podjąć w każdej chwili – regularna aktywność fizyczna, rzucenie palenia, zrzucenie nadwagi i dbałość o utrzymanie odpowiedniego poziomu cholesterolu, czyli odpowiednio zbilansowana dieta – bogata w warzywa i owoce, ryby i owoce morza, produkty zawierające naturalne sterole roślinne, sprzyjające obniżeniu poziomu złego cholesterolu LDL we krwi, których działanie polega na blokowaniu wchłaniania cholesterolu w przewodzie pokarmowym, dzięki czemu zmniejsza się jego stężenie we krwi. Ograniczenie zawartości soli i tłuszczu w potrawach zapobiega nadciśnieniu tętniczemu krwi, które jest najczęstszą przyczyną udarów krwotocznych. W redukcji nadciśnienia ważna jest też rezygnacja z nadużywania alkoholu, co przy okazji będzie miało dobroczynne działanie na pracę wątroby.

Dlatego tak ważna jest kontrola ciśnienia tętniczego i jego wyrównanie pod nadzorem lekarza pierwszego kontaktu. Udar mózgu jest tak naprawdę chorobą układu krążenia, która uszkadza tkanki mózgowia.